خواجه نصير الدين الطوسي ( كوشش مصطفى بروجردى )
80
بازنگارى اساس الاقتباس ( فارسى )
ضد ، شدت و ضعف در اين مقوله به سبب نسبت با مكانهايى وجود دارد كه ميان آن مكانها نهايت بعد و دورى باشد ، محيط و مركز . 3 - مقولهء « متى » : عبارت است از بودن جسم در زمان يا « آن » كه طرف زمان است . زمان يكى از انواع كمّ متصل است و كمّ متصل مقدار حركت است . متى نسبت متزمن ( جسم زماندار ) با زمان است ، همانگونه كه در مورد مكان گفتيم زمان داراى اقسامى است : الف - زمان حقيقى : و آن عبارت از زمانى است كه دو طرف آن مطابق با حال حدوث و فنا متزمن ( جسم زماندار ) باشد ، مانند بودن مردم در مدت عمر خود . ب - زمان غير حقيقى : كه زمانى بزرگتر از زمان حقيقى است ، مانند بودن مردم در هزارهء اول قبل از ميلاد ، يا بودن مردم در دور محمدى ؛ به زمان غير حقيقى ، زمان عام نيز گفته مىشود . از فرقهاى زمان با مكان اين است كه پديدههاى بسيار در يك زمان مىتوانند وجود داشته باشند ، اما در يك مكان بيش از يك پديده نمىتواند باشد . آنچه تاكنون گفتيم نسبت به زمان بود . اما بودن در طرف زمان يعنى « آن » ، مانند كون و فساد كه در يك آن معين صورت مىگيرد . علت نامگذارى ايندو مقوله به أين و متى اين است كه با ايندو لفظ از مكان جسم داراى مكان و زمان جسم داراى زمان سؤال مىشود و ايندو لفظ نه بر حقيقت مكان و زمان دلالت مىكنند و نه بر جسم مكاندار و جسم زماندار ؛ بنابراين در لغت عرب ، مطابقترين لفظها براى معنى ايندو مقوله همين كلمات أين و متى است . 4 - مقولهء جده ، ملك و له : اين مقوله داراى سه نام است . معنى اين مقوله از نظر متقدمان با متأخران متفاوت است . از نظر متقدمان مقولهء جده عبارت است از پديدهاى براى پديدهاى بودن ، مانند علم ، شجاعت ، سلامتى ، زيبايى ، مال ، فرزند ، مكان براى زيد . اما از نظر متأخران هيأتى است كه براى جسم به خاطر نسبت به پديدهاى ديگر كه ملاصق ( چسبيده ) يا محيط يا شامل آن جسم بوده و با انتقال آن جسم آن پديده نيز منتقل گردد ، حاصل مىشود ، مانند لباس پوشيدن ، سلاح برگرفتن ، پيراهن پوشيدن ، كفش